Sunayen Allah 99

Sunayen Allah 99, Asmāʾ al-Ḥusnā ko “Mafiya Kyawun Sunaye”, su ne hanyar da Alƙur'ani ke koya mana mu san Ubangijinmu kuma mu roƙe shi. Kowane Suna taga ce zuwa ga sanin wane ne Allah: Mafi rahama, Masani ga kome, Mamallaki, Tushen aminci.

Alƙur'ani yana komawa ga Sunayen akai-akai. “Allah yana da sunaye mafiya kyau, saboda haka ku roƙe shi da su” (Alƙur'ani 7:180). “Ku roƙi Allah ko ku roƙi Mai rahama. Kowanne kuka roƙa, to yana da sunaye mafiya kyau” (Alƙur'ani 17:110). Wannan furuci, al-asmāʾ al-ḥusnā, ya sake bayyana a 20:8 da 59:24.

Adadin ya fito ne daga Annabi ﷺ, wanda ya ce: “Allah yana da sunaye casa'in da tara, ɗari ban da ɗaya. Duk wanda ya ƙididdige su (أَحْصَاهَا, aḥṣāhā) zai shiga Aljanna” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 2736, Ṣaḥīḥ Muslim 2677). A wata ruwayar ya ƙara da cewa: “Shi Ɗaya ne (witr) kuma yana son abin da yake mara” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 6410).

Ainihin ma'anar “99”

Malamai suna taka-tsantsan a nan: hadisin bai ce Allah yana da sunaye casa'in da tara kawai ba. A cikin addu'a ta lokacin damuwa da baƙin ciki, Annabi ﷺ ya roƙi Allah “da kowane suna naka, wanda ka sanya wa kanka, ko ka saukar a cikin Littafinka, ko ka koya wa wani daga cikin halittarka, ko ka keɓe shi a wurinka cikin ilimin gaibu” (Musnad Aḥmad 3712; al-Albānī ya ce sahihi ne a as-Silsilah aṣ-Ṣaḥīḥah 199). Don haka, akwai wasu Sunaye da Allah ya keɓe wa kansa.

Don haka ya fi kyau a fahimci jumlar kamar “Ina da tsabar kuɗi casa'in da tara da na ware don sadaka”: tana faɗa muku game da waɗannan casa'in da tara ne, ba wai ba ku mallaki wani abu ba banda su. Sunaye casa'in da taran su ne Sunayen da ke da alaƙa da alƙawarin Aljanna, ba iyaka ga kamalar Allah ba.

Daga ina shahararren jerin ya fito

Mutane da yawa sun san Sunayen ne daga jerin da aka yi wa lamba wanda ake karantawa ko rerawa. Wannan jerin ba ya cikin al-Bukhārī ko Muslim. Ya fito ne daga wata doguwar ruwaya da at-Tirmidhī da wasu suka rubuta, wadda ke ƙara sunayen ɗaya bayan ɗaya bayan kalmomin hadisin.

Malaman hadisi sun yi nazari sosai kan wannan ƙarin. Da yawa daga cikinsu, ciki har da Ibn Taymiyyah da Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī, sun kammala cewa mai yiwuwa ɗaya daga cikin masu ruwaya ne ya haɗa jerin da kansa, ba Annabi ﷺ ne ya faɗe shi ba, kuma al-Albānī ya ce ruwayar da ke ɗauke da jerin raunana ce (da'ifi). Wannan ne ya sa jerin da malaman baya suka tattara suka bambanta da 'yan Sunaye, kuma babu wani jerin casa'in da tara guda ɗaya da ya wajaba a kan kowa.

Babu abin da ya ɓace saboda haka. Sunayen kansu suna cikin Alƙur'ani da ingantacciyar Sunnah, inda za ku iya karanta su a cikin mahallinsu. Wannan ita ce hanyar da wannan jagora ta bi: kowane Suna a ƙasa ana nuna shi tare da ayar da ya bayyana a cikinta, domin ku buɗe Alƙur'ani ku gani da kanku.

Ma'anar “ƙididdige” su

Fi'ilin da ke cikin hadisin, aḥṣā, yana nufin ƙirga abu gaba ɗaya, a riƙe shi kuma a kiyaye shi. Malamai sun bayyana cewa “ƙididdige” Sunayen ya fi karanta jeri kawai. Ibn al-Qayyim ya bayyana shi a matakai: sanin lafuzan Sunayen, fahimtar ma'anoninsu, da roƙon Allah da su, a cikin addu'a da kuma a yadda mutum yake rayuwa.

A aikace, ga yadda abin yake. Wanda ya san cewa Allah shi ne Ar-Raqīb, Mai lura, yakan fi kiyayewa idan yana shi kaɗai. Wanda ya san cewa shi ne At-Tawwāb, Mai karɓar tuba a kullum, ba ya karaya bayan ya faɗi. Sanin wani Suna ana nufin ya canza zuciyar da ta riƙe shi.

Sunaye sittin da bakwai, kowanne da aya

An rarraba Sunayen da ke ƙasa bisa jigo domin sauƙin koyon su. Kowanne yana da hanyar haɗi zuwa ayar da ya bayyana a cikinta, yawanci a ƙarshen ayar, inda Alƙur'ani kan rufe wani sashe da Suna ɗaya ko biyu da ke taƙaita shi. Ma'anonin Hausa gajerun bayanai ne; kowane Suna yana ɗauke da fiye da abin da kowace kalma guda za ta iya faɗa.

Rahama da gafara

• Ar-Raḥmān الرَّحْمَٰن: Mai rahama ga kowa, wanda rahamarsa ta game dukkan halitta · 1:3
• Ar-Raḥīm الرَّحِيم: Mai jin ƙai na musamman · 1:3
• Al-Ghafūr الغَفُور: Mai gafara · 85:14
• Al-Ghaffār الغَفَّار: Mai yawan gafara, wanda ke gafartawa akai-akai · 38:66
• At-Tawwāb التَّوَّاب: Mai karɓar tuba a kullum · 2:37
• Al-ʿAfuww العَفُوّ: Mai yafewa, wanda ke shafe zunubi · 4:43
• Ar-Raʾūf الرَّؤُوف: Mafi tausayi · 2:143
• Al-Wadūd الوَدُود: Mai ƙauna · 85:14
• Al-Ḥalīm الحَلِيم: Mai haƙuri, wanda ba ya gaggauta azaba · 2:225
• Al-Karīm الكَرِيم: Mafi karimci · 82:6
• Ash-Shakūr الشَّكُور: Mai godewa, wanda ke saka ɗan kaɗan da mai yawa · 35:30

Kaɗaitaka, girma da mulki

• Al-Wāḥid الوَاحِد: Ɗaya · 13:16
• Al-Aḥad الأَحَد: Makaɗaici, wanda ba shi da kishiya · 112:1
• Aṣ-Ṣamad الصَّمَد: Wadatacce, wanda kowa ke dogara gare shi · 112:2
• Al-Malik المَلِك: Sarki, Mamallaki · 59:23
• Al-Quddūs القُدُّوس: Mafi tsarki, wanda ya tsarkaka daga kowane naƙasu · 59:23
• As-Salām السَّلَام: Aminci, Tushen aminci · 59:23
• Al-Muʾmin المُؤْمِن: Mai ba da tsaro · 59:23
• Al-Muhaymin المُهَيْمِن: Mai lura da kome · 59:23
• Al-ʿAzīz العَزِيز: Mabuwayi · 59:23
• Al-Jabbār الجَبَّار: Mai tilastawa, wanda kuma ke gyara abin da ya karye · 59:23
• Al-Mutakabbir المُتَكَبِّر: Mafi girma bisa kowa · 59:23
• Al-Qahhār القَهَّار: Mai rinjaye, wanda ya rinjayi kome · 13:16
• Al-Kabīr الكَبِير: Mai girma · 13:9
• Al-Mutaʿāl المُتَعَال: Maɗaukaki, wanda ya ɗaukaka bisa kome · 13:9
• Al-ʿAlīy العَلِيّ: Mafi ɗaukaka · 2:255
• Al-ʿAẓīm العَظِيم: Mai girman ɗaukaka · 2:255
• Al-Ḥaqq الحَقّ: Gaskiya · 22:6
• Al-Mubīn المُبِين: Bayyananne, wanda ke bayyana gaskiya · 24:25

Rayuwa, halitta da iko

• Al-Ḥayy الحَيّ: Rayayye har abada · 2:255
• Al-Qayyūm القَيُّوم: Mai tsayar da kome, wanda ba ya buƙatar kowa · 2:255
• Al-Khāliq الخَالِق: Mahalicci · 59:24
• Al-Bāriʾ البَارِئ: Mai farar halitta, wanda ke fito da abu zuwa samuwa · 59:24
• Al-Muṣawwir المُصَوِّر: Mai surantawa · 59:24
• Al-Khallāq الخَلَّاق: Mai yawan halitta · 15:86
• Al-Awwal الأَوَّل: Na farko, wanda babu wani abu kafinsa · 57:3
• Al-Ākhir الآخِر: Na ƙarshe, wanda babu wani abu bayansa · 57:3
• Aẓ-Ẓāhir الظَّاهِر: Na bisa, wanda babu wani abu bisa gare shi · 57:3
• Al-Bāṭin البَاطِن: Na ciki, mafi kusa fiye da kome · 57:3
• Al-Qadīr القَدِير: Mai iko a kan kome · 2:20
• Al-Muqtadir المُقْتَدِر: Cikakken mai iko · 54:55
• Al-Qawīy القَوِيّ: Mai ƙarfi · 22:40
• Al-Matīn المَتِين: Tabbatacce, wanda ƙarfinsa ba ya gajiya · 51:58

Sunaye huɗu na 57:3 Annabi ﷺ da kansa ne ya bayyana su, a cikin addu'ar da ya koyar ta lokacin kwanciya barci: “Kai ne Na farko, babu wani abu kafinka. Kai ne Na ƙarshe, babu wani abu bayanka. Kai ne Na bisa (aẓ-Ẓāhir), babu wani abu bisa gare ka. Kai ne Na ciki (al-Bāṭin), babu wani abu da ya wuce ka” (Ṣaḥīḥ Muslim 2713).

Arziki, kulawa da taimako

• Ar-Razzāq الرَّزَّاق: Mai azurtawa · 51:58
• Al-Wahhāb الوَهَّاب: Mai yawan baiwa · 3:8
• Al-Fattāḥ الفَتَّاح: Mai buɗewa, Mai hukunci wanda ke buɗe hanya · 34:26
• Al-Wakīl الوَكِيل: Wakili, mafi kyawun abin dogaro · 3:173
• Al-Ḥafīẓ الحَفِيظ: Mai kiyayewa · 11:57
• Al-Muqīt المُقِيت: Mai ciyarwa, Mai kula da kome · 4:85
• Al-Ḥasīb الحَسِيب: Mai hisabi, Mai isarwa · 4:86
• Al-Walīy الوَلِيّ: Majiɓinci mai karewa · 42:28
• Al-Mawlā المَوْلَى: Shugaba, Mai karewa · 8:40
• An-Naṣīr النَّصِير: Mai taimako · 8:40
• Al-Ghanīy الغَنِيّ: Mawadaci, wanda ba ya buƙatar kome · 2:267
• Al-Ḥamīd الحَمِيد: Abin godiya · 2:267
• Al-Majīd المَجِيد: Mai cikakkiyar daraja · 11:73
• Al-Wāsiʿ الوَاسِع: Mai yalwa, mai yalwar baiwa · 2:115

Ilimi, kusanci da hikima

• Al-ʿAlīm العَلِيم: Masani ga kome · 2:32
• Al-Ḥakīm الحَكِيم: Mai hikima · 2:32
• As-Samīʿ السَّمِيع: Mai ji · 42:11
• Al-Baṣīr البَصِير: Mai gani · 42:11
• Al-Khabīr الخَبِير: Mai cikakken sani, har da abin da yake ɓoye · 67:14
• Al-Laṭīf اللَّطِيف: Mai sanin ɓoyayye, Mai tausasawa · 67:14
• Ash-Shahīd الشَّهِيد: Shaida · 22:17
• Ar-Raqīb الرَّقِيب: Mai lura · 4:1
• Al-Qarīb القَرِيب: Makusanci · 11:61
• Al-Mujīb المُجِيب: Mai amsawa · 11:61

Malamai sun tattara Sunaye fiye da waɗannan daga Alƙur'ani da ingantacciyar Sunnah, kuma jerinsu ya ɗan bambanta, kamar yadda aka bayyana a sama. Sittin da bakwai kawai shi ne inda wannan jagora ta fara.

Sunaye daga ingantacciyar Sunnah

Alƙur'ani ba shi kaɗai ne tushe ba. Annabi ﷺ ma ya kira Allah da Sunaye da ke cikin ingantattun hadisai, kuma malamai sun saka da yawa daga cikinsu a jerinsu. Ga guda goma sha biyu, kowane da ruwayar da ya fito daga ciki; al-Albānī ya inganta Abū Dāwūd 4012, kuma at-Tirmidhī da kansa ya ce at-Tirmidhī 1314 ḥasan ṣaḥīḥ ne. Tare da su, wannan jagora tana nuna Sunaye saba'in da tara.

• Al-Jamīl الجَمِيل: Mai kyau, wanda ke son kyau · Muslim 91
• Aṭ-Ṭayyib الطَّيِّب: Mai tsarki, wanda ba ya karɓar kome sai mai tsarki · Muslim 1015
• Ar-Rafīq الرَّفِيق: Mai tausasawa, wanda ke son tausasawa a kowane al'amari · Muslim 2593
• Al-Witr الوِتْر: Ɗaya, wanda ke son mara (witr) · al-Bukhārī 6410
• As-Subbūḥ السُّبُّوح: Wanda ya tsarkaka daga kowace tawaya · Muslim 487
• Al-Muqaddim المُقَدِّم: Mai gabatarwa · al-Bukhārī 1120
• Al-Muʾakhkhir المُؤَخِّر: Mai jinkirtawa · al-Bukhārī 1120
• Al-Ḥayiyy الحَيِيّ: Mai kunya, wanda ke son kunya · Abū Dāwūd 4012
• As-Sittīr السِّتِّير: Mai rufe aibi, wanda ke son a rufe · Abū Dāwūd 4012
• Al-Qābiḍ القَابِض: Mai ƙuntatawa · at-Tirmidhī 1314
• Al-Bāsiṭ البَاسِط: Mai yalwatawa · at-Tirmidhī 1314
• Ash-Shāfī الشَّافِي: Mai warkarwa · al-Bukhārī 5742

Waɗannan Sunaye ba wani jeri ne daban na haddacewa ba. Haka Annabi ﷺ ya yi magana game da Allah a lokuta na yau da kullum: game da kyau da girman kai, sadaka, tausasawa ga mutane, sallar dare, ruku'u da sujada, kunya, farashi a kasuwa, da addu'a ga mara lafiya. Karanta kowane suna a cikin hadisinsa yana nuna lokacin da za a yi addu'a da shi.

Roƙon Allah da Sunayensa

Umurnin da ke cikin 7:180 na aiki ne: ku roƙe shi da su. Annabawa a cikin Alƙur'ani sun nuna yadda ake yi. Addu'o'insu kan ƙare da Sunan da ya dace da roƙon. Annabi Ibrahim da Isma'ila (aminci ya tabbata a gare su), yayin da suke ɗaga ginshiƙan Ka'aba, sun roƙi Allah ya karɓi aikinsu kuma suka rufe da “Lallai Kai ne Mai ji, Masani” (Alƙur'ani 2:127). Annabi Ayuba (aminci ya tabbata a gare shi), bayan shekaru na rashin lafiya, ya yi kira: “Lallai cuta ta shafe ni, kuma Kai ne Mafi jin ƙan masu jin ƙai” (Alƙur'ani 21:83). Annabi Zakariyya (aminci ya tabbata a gare shi), yana roƙon ɗa a lokacin tsufa, ya ce: “Lallai Kai ne Mai jin addu'a” (Alƙur'ani 3:38).

Ku ma kuna iya yin haka da kalmominku. Idan kuna neman gafara, ku roƙi Al-Ghafūr da At-Tawwāb. Idan kuna neman arziki, ku roƙi Ar-Razzāq da Al-Wahhāb. Idan kuna jin ba a gan ku, ku tuna As-Samīʿ da Al-Qarīb. Allah ya ce, “Kuma idan bayina suka tambaye ka game da Ni, to lallai Ni makusanci ne. Ina amsa kiran mai kira idan ya kira Ni” (Alƙur'ani 2:186). Don ƙarin bayani kan labaran da ke bayan waɗannan addu'o'in, duba annabawa 25 a Musulunci.

Hanya mai sauƙi ta koyon su

Kada ku yi ƙoƙarin haddace su duka a lokaci guda. Shiri mai dorewa ya fi aiki:

• Ku fara da Sunayen da kuke faɗa tuni. Basmala tana ba ku Ar-Raḥmān da Ar-Raḥīm. Āyat al-Kursī (2:255), wadda mutane da yawa ke karantawa bayan kowace sallah, tana ba ku Al-Ḥayy, Al-Qayyūm, Al-ʿAlīy da Al-ʿAẓīm. Sūrat al-Ikhlāṣ tana ba ku Al-Aḥad da Aṣ-Ṣamad. Waɗannan takwas ne tuni, kuma jagorarmu kan azkar bayan sallah tana nuna inda suke shiga cikin yininku.
• Ku ɗauki ƙaramin rukuni kowane mako. Sunaye uku zuwa biyar sun isa. Ku koyi Larabcin, ma'anar da ayar, sannan ku karanta ayar a cikin surarta.
• Ku lura da nau'i-nau'i. Alƙur'ani kan ƙare aya da Sunaye biyu tare: Al-Ghafūr Ar-Raḥīm, Al-ʿAlīm Al-Ḥakīm, As-Samīʿ Al-Baṣīr. Da zarar kun lura da su, za ku riƙa jin su ko'ina a cikin karatunku, kuma haɗuwar kanta tana koya muku wani abu: gafara haɗe da rahama, ilimi haɗe da hikima.
• Ku yi amfani da kowane Suna a cikin addu'a a ranar. “Yā Razzāq, ka azurta ni.” “Yā Ghafūr, ka gafarta mini.” Sanin ma'anar Suna yana mai da haddacewa ibada.
• Ku gwada kanku. Wasan Ilimi yana da zagaye kan Sunayen: Suna, ma'anarsa, da ayar da ya fito daga gare ta, ɗaya bayan ɗaya. Katunan Shiriya ma suna ɗauke da su.

Tambayoyin da aka fi yi