Alƙur'ani ya kira labarin Yusufu “mafi kyawun labarai” (Alƙur'ani 12:3), sannan ya ba da shi yadda shi kaɗai zai iya: a fage-fage. Riga, rijiya, ayari, mafarkin taurari goma sha ɗaya. Mun so kowa ya iya bin waɗannan fage-fage a lokacin hutun cin abincin rana. Don haka muka sake ba da labarin rayuwar dukkan annabawa ashirin da biyar da aka ambata a cikin Alƙur'ani a matsayin rukunonin labari da ake zazzagewa: katuna 638, kowane fage an ɗora shi a kan ayar da ya fito daga gare ta.
Wannan rubutun yana bayyana su wane ne ashirin da biyar ɗin, yadda ake gina rukuni, ƙa'idodin da muka ƙi karyawa, da dalilin da yasa muke ganin gajerun fage-fage masu tushe hanya ce mai kyau ta saduwa da mutanen da Allah ya zaɓa don ɗaukar saƙonsa.
Su wane ne ashirin da biyar ɗin?
Alƙur'ani ya ambaci annabawa da manzanni ashirin da biyar da sunayensu. Goma sha takwas daga cikinsu sun bayyana tare a wuri guda a Suratul An'am, wanda, bayan labarin Ibrahim, ya ambaci annabawan da Allah ya shiryar kafin shi da bayansa (Alƙur'ani 6:83–86): Ibrahim, Is'haka, Yakubu, Nuhu, Dawuda, Sulaimanu, Ayuba, Yusufu, Musa, Haruna, Zakariyya, Yahaya, Isa, Ilyasu, Isma'ila, Alyasa'u, Yunusa da Lutu. Sauran bakwai an ambace su a wasu wurare: Adamu, Idris, Hudu, Salihu, Shu'aibu, Zulkifli da Muhammadu ﷺ.
Ba su kaɗai ne annabawa ba. Alƙur'ani ya ce Allah ya aiko manzannin da ya ba mu labarinsu da manzannin da bai ba mu labarinsu ba (Alƙur'ani 4:164). An koya wa muminai su girmama dukkansu daidai: “Ba ma rarrabewa tsakanin kowa daga cikin manzanninsa” (Alƙur'ani 2:285). Ashirin da biyar ɗin kawai su ne waɗanda za mu iya ambata da tabbaci, shi ya sa su ne muka gina wa rukunoni. Dhū l-Qarnayn, wanda aka ba da labarinsa a Suratul Kahf, ba ya cikinsu, domin malamai sun saɓa kan ko annabi ne ko sarki ne nagari. Jagorarmu ta annabawa tana da gajeren bayanin kowannensu.
Siffar rukuni
Rayuwar kowane annabi jerin katuna ne bisa tsarin labari. Gaban kati yana shirya fagen: “'Yan'uwan sun dawo da riga mai jini.” Ku juya shi, za ku sami labarin cikin magana mai taushi da sauƙi; ayar kanta da Larabci tare da fassara, wadda za ku iya sauraron karatunta; kuma, inda ingantaccen hadisi yake ƙara wani abu da gaske, hadisin tare da littafinsa da lambarsa. Hajara tana gudu tsakanin tuddai har Zamzam ta bayyana ya fito ne daga Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 3364. Azumin Ashura, da ake yi don godiya kan tseratar da Musa a teku, ya fito ne daga Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 2004.
Kowane rukuni yana ƙarewa ta hanya ɗaya: katin da muke kira ma'aunin mutumin, gajeren hoton abin da ya sa wannan annabi ya zama yadda yake. Ga Yusufu ba hawansa mulki ba ne, a'a ɗabi'arsa ce da ba ta taɓa karkacewa ba a cikin rijiya, bauta, ƙarya da kurkuku.
Ƙa'idodi uku da muka ƙi karyawa
Abin da tushe suka faɗa kaɗai. Jarabawa a ba da labarin annabawa ita ce cike giɓi da tatsuniyoyi: Isrāʾīliyyāt, bayanai da suka yi tafiya daga tsoffin al'adu zuwa cikin labaran da aka shahara. Annabi ﷺ ya ba mutane izinin ruwaito labarai daga Banu Isra'ila (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 3461), amma kuma ya gaya wa sahabbansa kada su gaskata ko su ƙaryata abin da Ma'abota Littafi suka gaya musu, a maimakon haka su ce: “Mun yi imani da Allah da abin da aka saukar mana” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 4485). Malaman da kamar Ibn Taymiyyah sun raba waɗannan labarai zuwa nau'i uku: abin da tushenmu ya tabbatar, abin da ya saɓa masa, da abin da bai tabbatar ba kuma bai ƙaryata ba. Katunan suna tsayawa a kan nau'i na farko.
Don haka idan Alƙur'ani ya taƙaita game da wani annabi, rukuninsa ma gajere ne. Zulkifli da Alyasa'u suna da katuna huɗu-huɗu, Idris kuma yana da biyar, cikin gaskiya, maimakon ashirin da aka cika da ƙarin magana. Yusufu, wanda surarsa ta ba da labarin dukan rayuwarsa, yana da fage 74; Musa yana da 60; Adamu yana da 59; Ibrahim yana da 54. Idan Alƙur'ani bai ambaci suna ba, mu ma ba ma ambata: matar da ta yi ƙoƙarin yaudarar Yusufu ita ce “matar al-ʿAzīz”, kamar yadda surar ta kira ta, ba sunan da masu ba da labari na baya suka ba ta ba. Tsawon rukuni da'awa ce game da tushe, kuma muna kiyaye gaskiyar wannan da'awa.
Harshe mai sauƙi. Rubuce-rubucen farko suna faɗin abubuwa kamar “zangarniya bakwai na hatsi”. Masu karatu sun yi tuntuɓe: zangarniya? Don haka muka sake rubuta shi da kara bakwai na alkama, muka kuma bayyana mafarkin yadda za ku bayyana shi ga aboki: shanu bakwai masu ƙiba da kara bakwai kore shekaru bakwai ne na yalwa; ramammu da busassu kuma su ne yunwar da ke biye. Nassin wahayi ya cancanci girmamawa; bayani kuma ya cancanci a yi shi a fili. Su biyun ba maƙiyan juna ba ne.
Kowane fage yana tsaye da kansa. Kuna iya buɗe rukuni a fage na 40. Don haka babu katin da ya dogara ga wanda ke gabaninsa; kowanne yana ambaton mutanensa da lokacinsa sabo. Ya fi wuyar rubutu, kuma ya fi sauƙin karatu nesa ba kusa ba.
Tsawon rukuni da'awa ce game da tushe. Gajeren rukuni na gaskiya ya fi dogon rukuni da aka ƙawata.
An duba sau biyu, cikin harsuna goma sha huɗu
An rubuta katunan da Turanci da Larabci sannan aka fassara su zuwa ƙarin harsuna goma sha biyu don manhajar da kuma wannan shafin yanar gizo. Dole ne masu fassara su fahimci kowace jumla daidai, kuma wannan karatu na kusa ya gano kurakuran da muka rasa. Wani katin Yusufu ya nuna shi yana sakin mai shayarwar sarki daga kurkuku; Alƙur'ani ya ce ya fassara mafarkin mutumin ya kuma yi hasashen sakinsa (Alƙur'ani 12:41–42), don haka aka gyara katin. Wani kuma ya sanya shahararriyar amsar Annabi ﷺ game da rana da wata a bakin baffansa Abū Ṭālib, kuma aka gyara shi. Kowane gyara ya shiga kowane harshe lokaci ɗaya. Mun bayyana faɗin tsarin a cikin Inganci a koyaushe.
Sira, a cikin babi takwas
Rayuwar Annabi Muhammadu ﷺ ta buƙaci fili fiye da rukuni ɗaya. Ta zama takwas: haihuwa da yarinta; saurayin da suka kira al-Amīn; wahayi na farko; shekarun tsanantawa a Makka; Isra'i da Mi'raji da Hijira; Madina da yaƙe-yaƙe; yarjejeniyoyi da buɗe Makka; da bankwana da ɗabi'arsa. Wannan katuna 131 ne, daga Shekarar Giwa zuwa “a yau Na kammala muku addininku” (Alƙur'ani 5:3). Idan Hijira ita ce ɓangaren da kuke son rayuwa a cikinsa maimakon karantawa, Tafiyar manhajar ta kwanaki goma sha huɗu an gina ta a kanta; duba Tafiya a kan Hijira.
Saƙo ɗaya, rayuwa da yawa
Ku karanta rukunonin gefe da gefe sai wani tsari ya bayyana. Wurare suna canzawa gaba ɗaya, daga jirgin ruwa a cikin ambaliya zuwa fada a Masar zuwa wani gari a hamada, amma kiran ba ya canzawa. Alƙur'ani ya ce kowane manzo kafin Muhammadu ﷺ an ba shi wahayi iri ɗaya: babu abin bautawa sai Allah, don haka ku bauta masa (Alƙur'ani 21:25). Annabi ﷺ ya kwatanta shi da hoton iyali: annabawa 'yan'uwa ne masu iyaye mata daban-daban, kuma addininsu ɗaya ne (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 3443).
Su kuma cikakkun 'yan Adam ne. Alƙur'ani ya nuna cewa manzanni suna cin abinci kuma suna tafiya a kasuwanni (Alƙur'ani 25:20), kuma katunan suna ƙoƙarin riƙe wannan ɗan Adamtaka a gaban ido: Musa yana jin tsoro yayin da yake fuskantar Fir'auna, Yakubu yana kuka saboda ɗansa, Yunusa yana kira daga cikin duhu. Lokacin da aka tambayi Annabi ﷺ wane ne aka fi jarraba da tsanani, ya amsa: annabawa, sannan waɗanda suka fi kama da su (Jāmiʿ at-Tirmidhī 2398, al-Albānī ya ce ḥasan ṣaḥīḥ ne). Idan aka duba ta wannan hanya, rayuwarsu ba tatsuniyoyi ne na nesa ba. Su ne misalai mafi bayyana da muke da su na mutanen da aka jarraba da tsanani kuma suka ci gaba da komawa ga Allah, wanda shi ne daidai ma'anar kalmar awwāb.
Me yasa labarai kwata-kwata?
Alƙur'ani ya gaya mana dalilin da yasa yake ba da su. “Haƙiƙa a cikin labaransu akwai darasi ga ma'abota hankali” (Alƙur'ani 12:111). Kuma ga Annabi ﷺ kansa: duk abin da Muke ba ka labari daga labaran manzanni don Mu ƙarfafa zuciyarka ne (Alƙur'ani 11:120). Labaran annabawa suna ƙarfafa zuciyar mumini tun kafin su zama tarihi. Nuhu yana kiran mutanensa tsawon ƙarnoni, Ibrahim a cikin wuta, Musa a bakin teku, Ayuba a cikin rashin lafiyarsa, Yunusa a cikin duhu: kowannensu mutum ne a ƙarƙashin matsi da ya riƙe imaninsa, kuma kowannensu madubi ne ga wani irin rana mai wahala.
Me yasa katuna ba littafi ba?
Domin kati yana shiga cikin yini na gaske. Minti biyu a layi fage ɗaya ne na Musa a wurin bishiya mai ci da wuta, cikakke, mai tushe, tare da karatun ayar a kunnuwanku. Tsarin yana aron abin da mafi kyawun manhajojin koyo a taƙaice suka gano game da hankali kuma ya sanya shi a hidimar wani abu mafi tsufa kuma mafi kyau. Akwai Katin Yau, ci gaba a kowane rukuni da jeri mai laushi: falsafa ɗaya da duk abin da Awwab yake yi. Ƙarami, mai dorewa, kuma mai gaskiya game da tushensa.
Dukkan rukunoni 41 kyauta ne a burauzarku: annabawa, Sunayen Allah 99, addu'o'in shiriya, kimiyya da ayoyin halitta, da lambobi a cikin Alƙur'ani da Sunnah. Ku fara da Yusufu. Haƙiƙa shi ne mafi kyawun labarai.
Tushe
Nassoshin Alƙur'ani suna buɗe ayar a quran.com, nassoshin hadisi kuma suna buɗe ruwayar a sunnah.com, inda za ku iya karanta cikakken rubutun. Malaman hadisi sun karɓi ruwayoyin da ke cikin Ṣaḥīḥ al-Bukhārī da Ṣaḥīḥ Muslim a matsayin ingantattu; ga sauran littattafai, an ba da darajar hadisin a gefen nassin.
- Alƙur'ani 12:3: “mafi kyawun labarai”.
- Alƙur'ani 6:83–86: annabawa goma sha takwas da aka ambata a wuri guda.
- Alƙur'ani 4:164: manzannin da aka ba da labarinsu, da wasu da ba a ba da labarinsu ba.
- Alƙur'ani 2:285: babu rarrabewa tsakanin kowa daga cikin manzanninsa.
- Alƙur'ani 12:41–42 da 12:30: Yusufu da mafarkin mai shayarwar sarki; matar al-ʿAzīz.
- Alƙur'ani 5:3: “a yau Na kammala muku addininku”.
- Alƙur'ani 12:111 da 11:120: darasi ga ma'abota hankali, da labaran da ke ƙarfafa zuciya.
- Alƙur'ani 21:25 da 25:20: saƙo ɗaya ga kowane manzo; manzannin da suke cin abinci kuma suke tafiya a kasuwanni.
- Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 3443: annabawa 'yan'uwa ne, kuma addininsu ɗaya ne.
- Jāmiʿ at-Tirmidhī 2398 (al-Albānī ya ce ḥasan ṣaḥīḥ ne): annabawa su ne aka fi jarraba da tsanani.
- Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 3364: Hajara, Isma'ila da maɓuɓɓugar Zamzam.
- Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 2004: azumin Ashura da tseratar da Musa.
- Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 3461: izinin ruwaito labarai daga Banu Isra'ila.
- Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 4485: kada a gaskata ko a ƙaryata Ma'abota Littafi.
- Ibn Taymiyyah, Muqaddimah fī Uṣūl at-Tafsīr: nau'o'i uku na labarai daga littattafan da suka gabata.