Avvob (أوّاب) — Qurʼondagi soʻz boʻlib, Allohga qayta-qayta qaytadigan insonni bildiradi: xatodan keyin, zikrda, hamdda. Bu hech qachon yiqilmaydigan odamning nomi emas. Bu har doim qaytib keladigan odamning nomi.
Qisqacha
Soʻz va uning ildizi
Avvob qaytmoq maʼnosini beruvchi arabcha ʾ-w-b (أ و ب) ildizidan. Shu ildizdan «qaytish joyi» maʼnosidagi maʼob soʻzi yasaladi, Qurʼon uni solihlarning soʻnggi maskani uchun ishlatadi (Qurʼon 38:25). Soʻzning qolipi faʼʼol biror ishni koʻp va toʻliq qiladigan kishini ifodalaydi. Demak, avvob bir marta qaytgan odam emas, balki qaytish hayot tarziga aylangan odamdir.
Arab tilida unga yaqin yana bir soʻz bor: tavvob, t-w-b, yaʼni tavba qilmoq ildizidan. Alloh sifati boʻlganda at-Tavvob — tavbani qayta-qayta qabul qiluvchi demakdir: «Albatta, U tavbalarni qabul qiluvchi, Rahmlidir» (Qurʼon 2:37). Avvob esa bandani tavsiflaydi. Biri doim qaytadi, Boshqasi doim qabul qiladi.
Avvob Qurʼonning qayerida keladi
Soʻz besh marta avvob shaklida va bir marta koʻplikda — avvobin shaklida keladi. Beshtasidan uchtasi paygʻambarlarni nomini aytib maqtaydi:
وَوَهَبْنَا لِدَاوُۥدَ سُلَيْمَـٰنَ ۚ نِعْمَ ٱلْعَبْدُ ۖ إِنَّهُۥٓ أَوَّابٌ
«Dovudga Sulaymonni ato etdik. Naqadar yaxshi banda! U doimo Allohga qaytuvchi edi».
Qurʼon 38:30
- Dovud, 38:17. «Quvvat egasi bandamiz Dovudni esla. U doimo Allohga qaytuvchi edi». (38:17)
- Dovud bilan qushlar, 38:19. «Toʻplangan qushlar ham — barchasi u bilan birga Unga qaytuvchi». Bu yerda soʻz Allohga hamdni qayta-qayta takrorlash maʼnosida, xuddi 34:10 dagi kabi: u yerda togʻlarga Dovud bilan tasbehni takrorlash buyurilgan (avvibiy). (38:19, 34:10)
- Sulaymon, 38:30. «Naqadar yaxshi banda! U doimo qaytuvchi edi». (38:30)
- Ayyub, 38:44. «Biz uni sabrli topdik. Naqadar yaxshi banda! U doimo qaytuvchi edi». (38:44)
- Jannat ahli, 50:32. «Mana sizlarga vaʼda qilingan narsa: doimo qaytgan va ahdini saqlagan har bir kishi uchun». (50:32)
- Koʻplik shakli, 17:25. «Robbingiz dillaringizdagini yaxshiroq biladi. Agar solih boʻlsangiz, U doimo qaytuvchilarni magʻfirat qiluvchidir». (17:25)
Kim maqtalganiga eʼtibor bering. Dovud va Sulaymon podsho edilar; Ayyub yillar davomida kasallik va yoʻqotishlar bilan sinaldi. Ularning hayoti bir-biridan juda farq qilardi, ammo bitta soʻz uchalasini jamlaydi: ular doimo Allohga qaytar edilar. 50:32 dagi vaʼda esa hech qachon toymaganlar uchun emas. U avvob uchun.
Avvobin namozi
Paygʻambarimiz ﷺ bu nomni bir namozga ham berganlar. Zayd ibn Arqam baʼzi odamlarning zuho namozini erta oʻqiyotganini koʻrib, Rasululloh ﷺ shunday deganlarini rivoyat qildi: «Avvobinlar namozi tuya bolalari quyosh issigʻini his qilgan paytdadir» (Ṣaḥīḥ Muslim 748). Bu ertalab isib boʻlgach oʻqiladigan zuho namozidir: band kunning oʻrtasida bir necha rakat — aynan Allohga qaytish eng oson unutiladigan soatda.
Ism sifatida Awwab
Awwab oʻgʻil bolalarga ham qoʻyiladigan ism va u umidli ism: mukammallikka daʼvo emas, balki doimo qaytishga vaʼda. Awwab ilovasi ortidagi umid ham shu. Kun sizni qanchalik uzoqqa tortmasin, keyingi namoz — qaytish yoʻli.
Koʻp beriladigan savollar
Arabchada Awwab nima degani?
Avvob (أوّاب) koʻp va toʻliq qaytuvchi, avvalo Allohga qaytuvchi demakdir: tavbada, zikrda va hamdda. Soʻz qaytmoq maʼnosidagi ʾ-w-b ildizidan, bir martalik ishni emas, doimiy odatni ifodalovchi arabcha qolipda yasalgan.
Awwab Allohning ismlaridan birimi?
Yoʻq. Avvob Allohning bandalarini tavsiflaydi. Unga yaqin ilohiy ism — at-Tavvob, tavbani qayta-qayta qabul qiluvchi (Qurʼon 2:37), u boshqa ildizdan.
Awwab Qurʼonning qayerida zikr qilingan?
Avvob shaklida 38:17, 38:19, 38:30, 38:44 va 50:32 da, koʻplikda — avvobin — 17:25 da. Shu ildizdan feʼl — avvibiy — 34:10 da keladi.
Avvobin namozi nima?
Paygʻambarimiz ﷺ kun isiganda oʻqiladigan zuho namozini avvobinlar namozi deb atadilar (Ṣaḥīḥ Muslim 748). Baʼzilar bu nomni shomdan keyingi nafl namozlar uchun ham ishlatadi, ammo sahih hadis uni zuho namoziga beradi.
Awwab qanday talaffuz qilinadi?
«Av-vab» deng: qoʻsh «v»ni bir lahza ushlab turing, soʻng choʻzmasdan qisqa va aniq «ab». Arabchada أَوَّاب deb yoziladi.