İlk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem'den son peygamber Hz. Muhammed'e ﷺ kadar Kur'an'da yirmi beş peygamberin adı geçer. Farklı topraklarda ve farklı asırlarda yaşadılar; ama hep aynı, değişmeyen mesajı getirdiler: yalnızca Allah'a kulluk edin.
Peygamberlere iman, İslam inancının esaslarından biridir. Müminler şöyle der: “O'nun peygamberlerinden hiçbiri arasında ayırım yapmayız.” (Kur'an 2:285). Kur'an, hepsinin adını vermediğini de bildirir: “Andolsun, senden önce de peygamberler gönderdik. Onlardan kimini sana anlattık, kimini ise anlatmadık.” (Kur'an 40:78). Her ümmete bir uyarıcı gönderilmiştir (35:24); bu yüzden tam sayılarını yalnızca Allah bilir. Yirmi beşinin adı geçer; bu rehber her biri için kaynaklı, kısa bir portre sunuyor.
Bir bakışta
Tek pasajda on sekiz peygamber
Müslümanlar her peygamberin adından sonra “aleyhisselam” (a.s.) der; bu sayfayı okunaklı tutmak için bunu aşağıda her peygamberin portresinde bir kez yazıyoruz. En'âm Suresi'nde dikkat çekici bir pasaj vardır. Hz. İbrahim'in kavmiyle nasıl akıl yürüterek tartıştığını anlattıktan sonra dört ayette on sekiz peygamberin adını sayar: İbrahim, İshak, Yakub, Nuh, Davud, Süleyman, Eyyûb, Yusuf, Musa, Harun, Zekeriya, Yahya, İsa, İlyas, İsmail, Elyesa, Yunus ve Lût (Kur'an 6:83–86). Diğer yedisinin adı başka yerlerde geçer: Âdem, İdris, Hud, Salih, Şuayb, Zülkifl ve Muhammed ﷺ.
Aşağıdaki sıralama, âlimlerin anladığı şekliyle kabaca tarihî sırayı izleyen ve yaygın olarak kullanılan sıralamadır. Bazı peygamberler için kesin sıra belli değildir; Kur'an da onların tarihlerinden çok verdikleri derslerle ilgilenir.
Yirmi beş peygamber, tek tek
1. Hz. Âdem
Hz. Âdem (a.s.) ilk insan ve ilk peygamberdir. Allah meleklere yeryüzünde bir halife yaratacağını bildirdi (2:30), sonra “Âdem'e bütün isimleri öğretti” (2:31). O ve eşi yasak ağaçtan yedikten sonra Rabbinden tövbe kelimeleri aldı ve Allah tövbesini kabul etti (2:37). Onun kıssası, bir hatadan sonra Allah'a dönmenin ilk dersidir.
2. Hz. İdris
Hz. İdris (a.s.), “dosdoğru bir insan, bir peygamber” olarak anılır; Allah onu “yüce bir mekâna yükseltmiştir” (19:56–57). Sabredenlerden de sayılmıştır (21:85). Birçok âlim onu Uhnûh (Enoch) ile aynı kişi kabul eder; ancak Kur'an hayatı hakkında az ayrıntı verir.
3. Hz. Nuh
Hz. Nuh (a.s.), kavmini “elli yıl eksik bin yıl” (29:14) boyunca Allah'a davet etti; adını taşıyan surenin anlattığı gibi gece gündüz, açıktan ve gizlice (Nuh Suresi, 71). Onlar yüz çevirince Allah ona gemiyi yapmasını, müminleri ve her türden birer çifti gemiye almasını emretti (11:40).
4. Hz. Hud
Hz. Hud (a.s.), Ahkaf'ın kum tepelerinde yaşayan güçlü bir kavim olan Âd'a gönderildi (46:21). Mesajı bütün peygamberlerinkiyle aynıydı: “Ey kavmim! Allah'a kulluk edin. Sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur.” (7:65).
5. Hz. Salih
Hz. Salih (a.s.), dağları oyarak evler yapan Semud kavmine gönderildi. Allah onlara apaçık bir mucize olarak bir dişi deve verdi ve ona dokunmamalarını söyledi (7:73). Onu öldürdüler ve ardından azap geldi.
6. Hz. İbrahim
Hz. İbrahim (a.s.) yıldıza, aya ve güneşe baktı; her birinin battığını gördü ve yüzünü hepsini yaratana çevirdi (6:76–79). Kavmi onu ateşe attı; Allah da “Ey ateş! İbrahim'e karşı serin ve esenlik ol.” buyurdu (21:69). Allah onu dost, halil edindi (4:125); o da oğlu İsmail ile birlikte Kâbe'nin temellerini yükseltti (2:127).
7. Hz. Lût
Tarih âlimlerine göre Hz. İbrahim'in yeğeni olan Hz. Lût (a.s.), açıkça işledikleri kötülük konusunda yaptığı uyarıları reddeden bir kavme gönderildi (26:160–175). Melekler gelip azap gelmeden önce ailesiyle birlikte gece yola çıkmasını söylediler (11:81).
8. Hz. İsmail
Hz. İbrahim'in büyük oğlu Hz. İsmail (a.s.), “sözüne sadık idi; bir resul ve nebi idi” (19:54). Babasına Kâbe'yi inşa ederken yardım etti (2:127). Âlimlerin çoğu, kurban kıssasındaki oğlun o olduğunu kabul eder; Allah onu bir fidyeyle kurtarmadan önce (37:107) o şöyle demişti: “Babacığım! Emrolunduğun şeyi yap.” (37:102).
9. Hz. İshak
Hz. İshak (a.s.), Hz. İbrahim'e ve eşi Sâre'ye ihtiyarlıklarında müjdelenen oğuldur. Melekler ziyarete geldiğinde Sâre güldü; melekler ona “İshak'ı, İshak'ın ardından da Yakub'u” müjdelediler (11:71). O, “salihlerden bir peygamber” olarak anılır (37:112).
10. Hz. Yakub
Hz. İshak'ın oğlu Hz. Yakub (a.s.), İsrail diye de anılır. Oğlu Yusuf'u kaybettiğinde “Artık (bana düşen) güzel bir sabırdır” dedi (12:18); daha sonra da “Ben derdimi ve üzüntümü yalnız Allah'a arz ediyorum” dedi (12:86). Ölüm döşeğinde oğullarına kendisinden sonra neye kulluk edeceklerini sordu (2:133).
11. Hz. Yusuf
Hz. Yusuf'un (a.s.) kıssası, Kur'an'ın “kıssaların en güzeli” (12:3) dediği koca bir sureyi doldurur. Bir çocuğun on bir yıldız, güneş ve ay gördüğü rüyayla başlar (12:4); kuyudan, kölelikten, iftiradan ve zindandan geçer. Kendisine zulmeden kardeşlerini affetmesiyle biter: “Bugün size bir kınama yok.” (12:92).
12. Hz. Eyyûb
Hz. Eyyûb (a.s.) uzun bir hastalık ve kayıplarla imtihan edildi ve sabretti. “Başıma bu dert geldi. Sen ise merhametlilerin en merhametlisisin” diye seslendi; Allah da duasına icabet etti ve kaybettiklerini ona geri verdi (21:83–84). Allah onun hakkında şöyle buyurur: “Biz onu sabırlı bulduk. O ne güzel kuldu! Daima Allah'a yönelirdi.” (38:44).
13. Hz. Şuayb
Hz. Şuayb (a.s.), ölçü ve tartıda hile yapan, ticaretle uğraşan Medyen halkına gönderildi. Daveti imanla dürüst alışverişi birleştiriyordu: yalnızca Allah'a kulluk edin ve ölçüyü tam tutun (7:85).
14. Hz. Musa
Hz. Musa (a.s.), Kur'an'da adı en çok geçen peygamberdir. Bebekken annesi onu Allah'ın emriyle nehre bıraktı (28:7). Allah onunla doğrudan konuştu (4:164), onu Firavun'a gönderdi ve onun ve İsrailoğulları için denizi yardı (26:63). Bu görevden önce ettiği dua hâlâ müminlerin dilindedir: “Rabbim! Göğsümü genişlet. İşimi bana kolaylaştır.” (20:25–26).
15. Hz. Harun
Hz. Harun (a.s.), Hz. Musa'nın kardeşiydi. Hz. Musa onu kendisine yardımcı kılmasını Allah'tan istedi; Allah da bunu kabul etti: “Rahmetimizin bir eseri olarak ona kardeşi Harun'u da bir peygamber olarak bağışladık.” (19:53; ayrıca bkz. 20:29–32).
16. Hz. Zülkifl
Hz. Zülkifl'in (a.s.) adı iki kez, her ikisinde de sabredenler ve hayırlılar arasında geçer (21:85, 38:48). Kur'an onun kıssasını anlatmaz ve âlimler onun kim olduğu konusunda ihtilaf etmiştir. Çoğu onu peygamberlerden sayar; bazıları ise peygamber değil, salih bir insan olduğu görüşündedir.
17. Hz. Davud
Hz. Davud (a.s.) gençken Câlût'u (Golyat) öldürdü; Allah ona hükümranlık ve hikmet verdi (2:251). Kendisine Zebur verildi (4:163). Dağlar ve kuşlar onunla birlikte Allah'ı tesbih ederdi; Allah demiri de ona yumuşattı (34:10). O da evvâb, yani daima Allah'a yönelen diye anılır (38:17).
18. Hz. Süleyman
Hz. Davud'un oğlu Hz. Süleyman'a (a.s.) kuşların dili öğretildi (27:16) ve rüzgâr onun emrine verildi (21:81). Bir karınca yuvasındakileri ordusunun yolundan çekilmeleri için uyardığında gülümsedi ve şükredenlerden olmak için dua etti (27:18–19). Bütün gücüne rağmen Allah'ın onu övüşü babasınınkiyle aynıdır: “O ne güzel kuldu! Daima Allah'a yönelirdi.” (38:30).
19. Hz. İlyas
Hz. İlyas (a.s.) “peygamberlerdendi”. Kavmine neden Ba'l putuna yalvarıp “yaratanların en güzelini” bıraktıklarını sordu (37:123–125).
20. Hz. Elyesa
Hz. Elyesa'nın (a.s.) adı iki kez, Allah'ın üstün kıldıkları ve hayırlılar arasında geçer (6:86, 38:48). Kur'an onun kıssasını ayrıntılı olarak anlatmaz.
21. Hz. Yunus
Hz. Yunus (a.s.) kavmini öfkeyle terk etti ve büyük bir balık onu yuttu (37:139–142). Karanlıklar içinde “Senden başka hiçbir ilah yoktur. Seni eksikliklerden uzak tutarım. Gerçekten ben zalimlerden oldum” diye seslendi ve Allah onu kurtardı (21:87–88). Kavmi sonradan iman etti; Kur'an onları, imanı kendilerini kurtarmaya vaktinde yetişen bir şehir olarak ayrıca anar (10:98).
22. Hz. Zekeriya
Hz. Zekeriya (a.s.), Hz. Meryem'in hamisiydi (3:37). Yaşlanıp saçı ağarmışken gizlice bir evlat için dua etti (19:3–4); o namazda dururken melekler ona bir oğul müjdelediler (3:39).
23. Hz. Yahya
Hz. Zekeriya'nın oğlu Hz. Yahya'ya (a.s.) daha önce kimsenin taşımadığı bir isim verildi (19:7) ve henüz çocukken hikmet verildi. Allah onu anne babasına iyilik eden, tertemiz, asla zorba ve isyankâr olmayan biri olarak anlatır; doğduğu gün, öleceği gün ve diriltileceği gün ona selam olsun buyurur (19:12–15).
24. Hz. İsa
Hz. Meryem'in oğlu Hz. İsa (a.s.) babasız doğdu (3:47) ve beşikte konuştu: “Şüphesiz ben Allah'ın kuluyum. O bana kitabı verdi ve beni peygamber yaptı.” (19:30). Allah'ın izniyle hastaları iyileştirdi ve ölüleri diriltti (3:49). Kur'an, onun öldürülmediğini ve çarmıha gerilmediğini (4:157), kendisinden sonra gelecek bir resulü de müjdelediğini bildirir (61:6).
25. Hz. Muhammed ﷺ
Hz. Muhammed ﷺ, “Allah'ın Resulü ve peygamberlerin sonuncusudur” (33:40); “âlemlere rahmet olarak” gönderilmiştir (21:107). Kur'an ona yirmi üç yılda indirildi ve müminlere örnek almaları emredilen odur (33:21).
Azim sahibi beş peygamber
Kur'an, Peygamber Efendimize ﷺ “azim sahibi peygamberlerin sabrettiği gibi” sabretmesini emreder (Kur'an 46:35). Âlimlerin çoğu bu ulülazm peygamberlerin beş olduğunu söyler: Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Musa, Hz. İsa ve Hz. Muhammed ﷺ. Ahzâb Suresi'nde (33:7) ve Şûrâ Suresi'nde (42:13) birlikte anılırlar; her biri çok uzun ve ağır imtihanlar içinde bir mesaj taşımıştır.
Tek mesaj, tek aile
Portreleri yeniden okuyun; aynı cümle tekrar tekrar karşınıza çıkar: “Ey kavmim! Allah'a kulluk edin. Sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur.” Kur'an bunun her peygamberin görevinin özü olduğunu bildirir: “Senden önce hiçbir peygamber göndermedik ki ona, ‘Benden başka hiçbir ilah yoktur; öyleyse bana kulluk edin’ diye vahyetmiş olmayalım.” (Kur'an 21:25).
Tek bir kardeşlik: Peygamber Efendimiz ﷺ şöyle buyurmuştur: “Peygamberler baba bir kardeşlerdir; anneleri ayrıdır, dinleri birdir.” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī 3443, Ṣaḥīḥ Muslim 2365). Her biri kendi kavmine geldi, ama davetin özü hiç değişmedi.
Şeriatlarının ayrıntıları farklıydı ama ahlakları aynıydı: sabır, doğruluk, şükür ve Allah'a yönelmek. Bugün okuduğumuz duaların çoğu doğrudan onlardan gelir: karanlıklar içindeki Hz. Yunus'un, görevinden önce Hz. Musa'nın ve hastalığında Hz. Eyyûb'un duaları gibi. Kıssaları Allah'ın isimlerinin birçoğunu da açıklar. Nasıl olduğunu görmek için Esmâü'l-Hüsnâ rehberimizi okuyun.
Kıssalarını öğrenin
Her ismin ardında iyi bilinmeye değer bir kıssa vardır. Başlamak için güzel bir yol, her hafta bir peygamberi ele almaktır: yukarıda verilen ayetleri kendi sureleri içinde okuyun, ardından güvenilir bir tefsire bakın. Bilgi Yarışması'nda peygamberlere ayrılmış tam bir tema var; her büyük peygamber için bir set bulunur ve her cevap kaynağıyla gösterilir. Yirmi beş peygamber, her seferinde bir sahne başlıklı blog yazımız da bu setlerin nasıl hazırlandığını anlatıyor.
Sık sorulan sorular
Kur'an'da kaç peygamberin adı geçer?
Kur'an'da Hz. Âdem'den Hz. Muhammed'e ﷺ kadar yirmi beş peygamberin adı geçer. Bunlardan on sekizi tek bir pasajda, 6:83–86'da yer alır. Kur'an, Allah'ın kıssalarını anlatmadığı peygamberler de gönderdiğini bildirir (40:78); bu yüzden tam sayılarını yalnızca Allah bilir ve Müslümanlar hepsine iman eder.
Ulülazm peygamberler kimlerdir?
Ulülazm, yani “azim sahibi” peygamberler (46:35), âlimlerin çoğuna göre Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Musa, Hz. İsa ve Hz. Muhammed'dir ﷺ; 33:7 ve 42:13'te birlikte anılırlar.
Nebi ile resul arasındaki fark nedir?
Kur'an her iki kelimeyi de kullanır, nebî (peygamber) ve resûl (elçi), ve bazı kişileri, örneğin Hz. Musa ile Hz. İsmail'i, ikisiyle birden anar (19:51, 19:54). Âlimler farkı birkaç şekilde tanımlamıştır. Yaygın bir görüşe göre her resul nebidir ama her nebi resul değildir; resul, Allah'ı inkâr etmiş bir kavme yeni bir mesaj ya da şeriatla gönderilen peygamberdir.
İsa İslam'da bir peygamber midir?
Evet. Hz. Meryem'in oğlu Hz. İsa, İslam'daki en büyük peygamber ve resullerden biri ve azim sahibi beş peygamberden biridir. Müslümanlar onu sever ve ona saygı duyar; onun ilah değil, Allah'ın kulu ve elçisi olduğuna inanır (4:171, 19:30).